Fontes do argumento ontológico de Anselmo
DOI:
https://doi.org/10.35699/1983-3636.2026.62493Palavras-chave:
Proslogion, argumento ontológico, redação do texto, influências externasResumo
O Proslogion, de Anselmo de Cantuária, ocupa lugar de destaque no pensamento medieval por apresentar a formulação clássica do argumento ontológico para a existência de Deus. Longe de ser uma construção abstrata e isolada, o argumento surge do entrelaçamento entre a meditação teológica e a especulação racional, inserindo-se em um horizonte cultural marcado pela herança patrística e pelo contato indireto com tradições filosóficas clássicas. O presente artigo analisa, em primeiro lugar, as origens do Proslogion e o contexto que possibilitou sua elaboração, destacando sua natureza de contemplação refletida. Em seguida, examina as fontes que influenciaram o argumento do capítulo 2, considerando elementos do pensamento clássico, da patrística e do ambiente intelectual medieval. Ao analisar o diálogo estabelecido entre fé e razão, este estudo contribui para a compreensão da originalidade e da herança intelectual do pensamento anselmiano.
Downloads
Referências
AGOSTINHO. Confessiones. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1979.
AGOSTINHO. De diversis quaestionibus octoginta tribus. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1995.
AGOSTINHO. De doctrina christiana. De vera religione. Turnhout: Brepols, 1962.
AGOSTINHO. De duabus animabus contra manichaeos. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1986.
AGOSTINHO. De libero arbitrio. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1963.
AGOSTINHO. De moribus ecclesiae catholicae et de moribus manichaeorum. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1956.
AGOSTINHO. De natura boni contra contra manichaeos. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1963.
ANSELMO. Cur Deus homo. In: SCHMITT, Franciscus Salesius (ed.). Sancti Anselmi opera omnia. v. 2. Roma: [s. n.]: 1940a. p. 37-133.
ANSELMO. De veritate. In: SCHMITT, Franciscus Salesius (ed.). Sancti Anselmi opera omnia. v. 1. Seckau: [s. n.]: 1938a. p. 169-199.
ANSELMO. Epistola de incarnatione Verbi. In: SCHMITT, Franciscus Salesius (ed.). Sancti Anselmi opera omnia. v. 2. Roma: [s. n.]: 1940b. p. 1-35.
ANSELMO. Monologion. In: SCHMITT, Franciscus Salesius (ed.). Sancti Anselmi opera omnia. v. 1. Seckau: [s. n.]: 1938b. p. 1-87.
ANSELMO. Proslogion. In: SCHMITT, Franciscus Salesius (ed.). Sancti Anselmi opera omnia. v. 1. Seckau: [s. n.]: 1938c. p. 89-139.
AQUINO, Tomás de. Scriptum super libros Sententiarum magistri Petri Lombardi episcopi Parisiensis. Paris: P. Mandonnet, 1929.
ARISTÓTELES. Sobre a Filosofia. In: ROSS, David (ed.). The Works of Aristotle: select fragments. Oxford. Clarendon Press, 1952.
BARNES, Jonathan. The ontological argument. London: Macmillan, 1972.
BARTH, Karl. Anselm: Fides Quaerens Intellectum. Anselm’s proof of the existence of God in the context of his theological scheme. Eugene: Pickwick Publications, 2009.
BECKER, Gustavo. Catalogi Bibliothecarum Antiqui. Bonn: Max. Cohen e Filho, 1885.
BOÉCIO. De Consolatione Philosophiae. Opuscula Theologica. Munique/Leipzig: K. G. Saur, 2005.
BOÉCIO. In Ciceronis Topica. Londres: Cornell University Press, 1988.
DAVIES, Brian; EVANS, Gillian Rosemary. Introduction. In: ANSELM. The Major Works. Oxford: Oxford University Press, 1998.
EADMER. The life of Saint Anselm. Oxford: Clarendon Press, 1996.
EMPÍRICO, Sexto. Contra los Dogmáticos. 2. ed. Madrid: Gredos, 2013.
EVANS, Gillian Rosemary. Anselm’s life, works, and immediate influence. In: DAVIES, Brian; LEFTOW, Brian. The Cambridge Companion to Anselm. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. p. 5-31.
GILSON, Étienne. O Espírito da Filosofia Medieval. São Paulo: Martins Fontes, 2006. GREENOUGH, J. B.; ALLEN, J. H. New Latin Grammar. Boston: The Athenaeum Press, 1903.
HOPKINS, Jasper. A Companion to the study of St. Anselm. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1972.
HOPKINS, Jasper. Anselm of Canterbury. In: GRACIA, Jorge J. E.; NOONE, Timothy N. A Companion to Philosophy in the Middle Ages. Oxford, UK: Blackwell Publishing, 2002.
HOPKINS, Jasper. On the Interpretation and Translation of “Si enim vel in solo intellectu est potest cogitari esse et in re quod maius est”. In: HOPKINS, Jasper. A New, Interpretative Translation of St. Anselm’s Monologion and Proslogion. Minneapolis: Banning Press, 1996.
LAÉRCIO, Diógenes. Lives of Eminent Philosophers. Londres: William Heinemann, 1925. Volume II.
LOGAN, Ian. Reading Anselm’s Proslogion: The History of Anselm’s Argument and Its Significance Today. Farnham: Ashgate, 2009.
MILLICAN, Peter. The One Fatal Flaw in Anselm’s Argument. Mind, v. 113, n. 451, p. 439-474, 2004. Disponível em: https://www.jstor.org/stable/3489164. Acesso em: 16 mar. 2026.
ROSS, David. Aristotle. 6. ed. Londres: Routledge, 1995.
SÊNECA. Naturales quaestiones: libri I-III. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1979. V. I.
SCOTUS, Duns. Tratado do Primeiro Princípio. São Paulo: É Realizações, 2015.
SHARPE, Richard. Anselm as Author: publishing in the late eleventh century. Journal of Medieval Latin, n. 19, p. 1-87, 2009. Disponível em: https://www.jstor.org/stable/45020122. Acesso em: 16 mar. 2026.
SOUTHERN, Richard William. Saint Anselm and His Biographer: a Study of Monastic Life and Thought. Cambridge: Cambridge University Press, 1966.
SOUTHERN. Saint Anselm: a portrait in a landscape. Cambridge: Cambridge University Press, 1990.
WILLIAMS, Thomas. Introduction. In: ANSELM. Basic Writings. Indianapolis/Cambridge: Hackett Publishing Company, 2007.
Downloads
Publicado
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 Diego Fragoso Pereira (Autor)

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.



